USAK ÜLKE PROFİLLERİ: İRAN

İRAN

USAK İran Ülke Kimlik Kartı

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu

Coğrafi Veriler

Konum: Orta Doğu 'da, Umman Körfezi ve Basra Körfezi ve Hazar Denizi kıyısında, Irak ve Pakistan arasında yer almaktadır.

Coğrafi Koordinatları: 32 00 Kuzey enlemi, 53 00 Doğu boylamı

Haritadaki Konumu: Orta Doğu

Yüzölçümü:

Toplam: 1.648 milyon km2

Kara: .636 milyon km2

Su: 12,000 milyon km2

Karşılaştırmalı Yüzölçümü: Alaska "dan biraz daha büyük

Sınırları:

Toplam: 5,440 km

Sınır Komşuları: Afganistan 936 km, Ermenistan 35 km, Azerbaycan sınırı 432 km, Azerbaycan - Nahçıvan sınırı 179 km, Irak 1,458 km, Pakistan 909 km, Türkiye 499 km, Türkmenistan 992 km

Sahil Şeridi: 2,440 km

Deniz Hakları:

Karasuları: 12 nm

İklimi: Hazar Denizi kıyısında subtropikal iklim hâkimdir. Ülke genelinde bozkır iklimi etkisini gösterir.

Arazi Yapısı: Arazi engebeli, dağlarla çevrili, yüksektir ; orta kısımlarda çöl ve dağ havzaları vardır; kıyılarda ovalar yer alır.

Deniz Seviyesinden Yüksekliği:

En alçak noktası : Hazar Denizi -28 m

En yüksek noktası : Kuh -e Damavand 5,671 m

Doğal Kaynakları: petrol, doğal gaz, kömür, krom, bakır, demir, kurşun, manganez, çinko, sülfür

Arazi Kullanımı:

Tarıma uygun topraklar: 9.78%

Daimi ekinler: 1.29%

Diğerleri: 88.93% (2005)

Sulanan Arazi: 76,500 km2 (2003)

İçsel Yenilenebilir Su Kaynakları : 137.5 km3 (1997)

Tatlı Su Çekilme Seviyesi (Yurtiçi/Endüstriyel/Tarım ):

Toplam: 72.88 km3/yr (7%/2%/91%)

Kişi başına düşen: 1,048 m3/yr (2000)

Doğal Afetler: Periyodik kuraklıklar, su baskınları, kum fırtınaları, depremler

Nüfus Bilgileri

Nüfus: 65.397.521 (Temmuz 2007 verileri)

Yaş Yapısı:

0–14 yaş: 23,2% (erkek 7.783.794/kadın 7.385.721)

15–64 yaş: 71,4% (erkek 23.636.883/kadın 23.088.934)

65 yaş ve üstü: 5,4% (erkek 1.701.727/kadın 1.800.462) (2007 verileri)

Ortalama Yaş:

Toplam: 25,8 yaş

Erkek: 25,6 yaş

Kadın: 26 yaş (2007 verileri.)

Nüfus artış oranı: 0.663% (2007 verileri)

Doğum Oranı: 16.57 doğum/1,000 nüfus (2007 verileri)

Ölüm Oranı: 5.65 ölüm/1,000 nüfus (2007 verileri)

Mülteci Oranı: -4.29 mülteci1,000 nüfus (2007 verileri)

Cinsiyet Oranı:

Doğumda: 1.05 erkek/kadın

15 yaş altı: 1.054 erkek/kadın

15–64 yaş: 1.024 erkek/kadın

65 yaş ve üstü: 0.945 erkek/kadın

Toplam nüfus: 1.026 erkek/kadın (2007 verileri.)

Bebek Ölüm Oranı:

Toplam: 38.12 ölüm/1,000 doğan bebek

Erkek: 38.29 ölüm/1,000 doğan bebek

Kadın: 37.93 ölüm/1,000 doğan bebek (2007 verileri)

Doğumda Ortalama Ömür:

Toplam nüfus: 70.56 yaş

Erkek: 69.12 yaş

Kadın: 72.07 yaş (2007 verileri)

Toplam Doğum Oranı: 1.71 çocuk/kadın (2007 verileri.)

HIV /AIDS – hastalıklarına yakalanan yetişkin oranı: 0,2% (2005 verileri)

HIV /AIDS – hastalıkları ile yaşayan kişi oranı: 66,000 (2005 verileri)

HIV /AIDS – hastalıklarına bağlı ölüm oranı: 1,600 (2005 verileri):

Ulus :

İsim: İranlı

Sıfat: İranlı

Nüfusun etnik dağılımı: Persler % 51, Azeriler % 24, Gilaki ve Mazandarani % 8, Kürt % 7, Arap % 3, Lur % 2, Baloch % 2, Türkmen % 2, diğer % 1. Ayrıca ülkede lobicilik yönü güçlü bir Ermeni azınlık da mevcuttur. Azeri Türklerinin oranı tartışmalıdır. Türkiye 'de bazı gruplar Azerilerin oranını % 40'a kadar çıkarmaktadır.

Din: Şii Müslüman % 89, Sünni Müslüman % 10, Zerdüştçü, Musevi , Hıristiyan ve Baha î % 1

Diller: Persce ve Pers Lehçeleri % 58, Türkçe ve Türk lehçeleri % 26, Kürtçe %9, Lurice %2, Baloçice %1, Arapça %1, Türkçe %1, diğer % 2. Batıda genel kabul gören ve literatürde sıkça tekrarlanan bu verilere karşın Azeri Türkçesi ve Türkmence 'nin nüfusun % 50'since anlaşıldığı belirtilmektedir. Türkiye televizyonları da geniş bir çevrede izlenmektedir.

Okur Yazar Oranı:

Belirtilen: 15 yaş ve üzeri için veriler

Toplam nüfus: % 79,4

Erkek: % 85,6

Kadın: % 73 (2003 verileri)

Yönetim Şekli

Ülke Adı:

Bilinen resmi tam adı: İran İslam Cumhuriyeti

Bilinen resmi kısa adı: İran

Yerel tam adı: Jomhuri-ye Eslami-ye İran

Yerel kısa adı: İran

Yönetim Şekli: Şeriat Cumhuriyeti

Başkent : Tahran

Coğrafi konumu: 35 40 Kuzey enlemi, 51 25 Doğu boylamı

Zaman Farkı: UTC +3,5

İdari Bölümler: 28 eyalet; Ardabil, Azarbayjan-e Gharbi, Azarbayjan-e Sharqi, Bushehr, Chahar Mahall va Bakhtiari, Esfahan, Fars , Gilan , Golestan, Hamadan, Hormozgan, Ilam , Kerman , Kermanshah, Khorasan, Khuzestan, Kohgiluyeh va Buyer Ahmad, Kordestan, Lorestan, Markazi, Mazandaran, Qazvin, Qom, Semnan, Sistan va Baluchestan, Tahran , Yazd , Zanjan

Bağımsızlık: 1 Nisan 1979

Milli Bayram: Cumhuriyet Günü, 1 Nisan (1979)

Yasal Sistem: Şeriat"a dayalı

Oy Kullanma Hakkı: Genel olarak 18 yaş

Devlet başkanı: Mahmud Ahmedinejad

Dini lider: Ali Hamaney

Üye Olduğu Uluslararası Örgüt ve Kuruluşlar:

CCC , CP , ECO (Ekonomik İşbirliği Örgütü ), ESCAP (Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu ), FAO (Tarım ve Gıda Örgütü ), G–19, G–24, G–77, IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ), IBRD (Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası ), ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü ), ICC (Milletlerarası Ticaret Odası ), ICRM (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi), IDA (Uluslararası Kalkınma Birliği), IDB (İslam Kalkınma Bankası ), IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu ), IFC (Uluslararası Finansman Kurumu), IFRCS (Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Toplulukları Federasyonu), IHO (Uluslararası Hidrografi Örgütü), ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü ), IMF (Uluslararası Para Fonu ), IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü ), Inmarsat (Uluslararası Denizcilik Uydu Teşkilatı), Intelsat (Uluslararası Telekomünikasyon ve Uydu Örgütü), Interpol (Uluslararası Polis Teşkilatı ), IOC (Uluslararası Olimpiyat Komitesi ), IOM (gözlemci), ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü), ITU (Uluslararası Haberleşme Birliği), NAM, OIC (İslam Konferansı Örgütü ), OPCW (Kimyasal Silahları Yasaklama Organizasyonu), OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı ), PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi ), UN (Birleşmiş Milletler ), UNCTAD (Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı ), UNESCO (Eğitim-Bilim ve Kültür Örgütü ), UNHCR (BM Mülteciler Yüksek Komiserliği ), UNIDO (Endüstriyel Kalkınma Örgütü ), UPU (Dünya Posta Birliği), WCL (Dünya Emek Konfederasyonu ), WFTU (Dünya İşçi Sendikaları Federasyonu), WHO (Dünya Sağlık Örgütü ), WMO (Dünya Meteoroloji Örgütü ), WTO (Dünya Turizm Örgütü )

Ekonomik Yapısı

GSYİH (Satın Alma Gücü Paritesi ): $852,6 milyar (2007 verileri.)

GSYİH (Resmi Döviz Kuru ): $206,7 milyar (2007 verileri.)

GSYİH (Reel Büyüme): 4,3% (2007 verileri)

GSYİH – Kişi Başına Düşen: $12,300 (2007 verileri)

GSYİH –Sektör el Bileşim:

Tarım : 11%

Sanayi: 45,3%

Hizmet: 43,7% (2007 verileri)

İş gücü: 28,7 milyon

İşsizlik Oranı : 11% (İran hükümet"inin verilerine göre)(Temmuz2007)

Fakirlik sınırının altındaki nüfus: 18% (2007 verileri)

Ev gelirleri veya yüzdelik paylaşım olarak tüketim:

En düşük 10%: 2%

En yüksek 10%: 33,7% (1998)

Enflasyon Oranı (tüketici fiyatları): 17% (Temmuz2007)

Yatırım (Gayrisafi Sabit Sermaye Yatırımları): GSYİH "nın 17% (2007 verileri)

Bütçe:

Gelirler: $ 64 milyar

Giderler: $ 64 milyar (2007 verileri)

Kamu Borcu: GSYİH "nın 23,2% (2007 verileri)

Tarım Ürünleri : buğday, pirinç, diğer tohumlar, şeker pancarı, şeker kamışı, meyve, pamuk süt ürünleri, yün ; havyar

Endüstri: petrol, petrokimyasallar, tekstil, çimento ve diğer yapı malzemeleri, gıda ürünleri, metal sanayi, silahlandırma

Endüstrinin Büyüme Oranı: 4,8% petrol hariç (2007 verileri)

Elektrik Üretimi: 170,4 milyar kWh (2005)

Elektrik Tüketimi: 136,2 milyar kWh (2005)

Elektrik İhracatı: 2.761 milyar kWh (2005)

Elektrik İthalatı: 2.074 milyar kWh (2005)

Petrol Üretimi: 4.15 milyon bbl /gün(2006 verileri.)

Petrol Tüketimi: 1.63 milyon bbl /gün (2006 verileri)

Petrol İhracatı: 2.52 milyon bbl /gün (2006 verileri.)

Petrol İthalatı: 153,600 bbl/gün (2004)

Petrol Çıkartılan Rezervler: 132,5 milyar bbl İran "ın savlarına göre(1 Ocak 2006 verileri)

Doğal Gaz Üretimi: 101 milyar m3 (2005 verileri)

Doğal Gaz Tüketimi: 98.19 milyar m3 (2005 verileri)

Doğal Gaz İhracatı: 4.33 milyar m3 (2005 verileri)

Doğal Gaz İthalatı: 5,8 milyar m3 (2005)

Doğal Gaz Çıkartılan Rezervler: 26.37 trilyon m3 (1 Ocak 2006.)

Cari İşlemler Dengesi : $19 milyar (2007)

İhracat: $76,5 milyar f.o.b. (2007.)

İhracat Ürünleri: petrol %80, halı, meyve ve fındık, demir çelik, kimyasallar

İhracat Ortakları: Japonya14%, Çin 12,8%, Türkiye 7,2%, İtalya 6,3%, Güney Kore 6%, Hollanda 4,6% (2006)

İthalat: $61,3 milyar f.o.b. (2007.)

İthalat Ürünleri: Endüstriyel hammaddeler ve ara maddeler, yatırım malları, gıda ürünleri, diğer tüketim malları, teknik hizmetler, askeri ürünler

İthalat Ortakları: Almanya 12%, Çin 10,5%, BAE 9,4%, Fransa 5,6%, İtalya 5,4%, Güney Kore 5,4%, Rusya 4,5% (2006)

İktisadi Yardım – Bağış : $104 milyon (2005)

Yabancı Döviz ve Altın Rezervleri: $69,2 milyar (2007)

Dış Borçlar: $13,8 milyar (31 Aralık 2007 )

Doğrudan Yabancı Yatırım Stokları – Yurtiçi: $4.345 milyar (2006 )

Doğrudan Yabancı Yatırım Stokları – Yurtdışı: $138 milyon (2006)

Para Birimi : İran Riyalı (IRR)

Para Birimi Kısaltması: IRR

Mali yıl: 21 Mart - 20 Mart

İletişim Bilgileri

Kullanılan Telefon Hatları: 21.981 milyon (2006)

Telefon kodu: 98

Cep Telefonu : 13.659 milyon (2006)

Radyolar: AM 72, FM 5, kısa dalga 5 (1998)

Radyolar: 17 milyon (1997)

Televizyon Yayın İstasyonları: 28 (1997)

Televizyonlar: 4.61 milyon (1997)

Internet Kısaltması: .ir

İnternet Toplayıcıları: 6,111 (2007)

İnternet Servis Sağlayıcıları (ISPs ): 8 (2000)

İnternet Kullanıcıları: 18 milyon (2006)

İran ve Komşuları: Batıda Türkiye ve Irak , Doğuda Türkmenistan , Afganistan ve Pakistan ; Kuzeyde Türkmenistan , Azerbaycan ve Ermenistan . Güneyinde Basra (İran ) Körfezi ve Umman Körfezi bulunmaktadır.

Ulaşım ve Taşımacılık

Havaalanı: 331 (2007)

Asfalt Döşenmiş Uçak Pistine Sahip Havaalanı:

Toplam: 129

3,047 m üzerinde: 40

2,438 m.den 3,047 m.ye: 28

1,524 m.den 2,437 m.ye: 24

914 m.den 1,523 m.ye: 32

914 m altında: 5 (2007)

Asfalt Döşenmiş Uçak Pisti Olmayan Havaalanı:

Toplam: 202

2,438 m.den 3,047 m.ye: 1

1,524 m.den 2,437 m.ye: 10

914 m.den 1,523 m.ye: 145

914 m altında: 46 (2007)

Helikopter Alanı: 14 (2007)

Boru Hatları : kondens 7 km; kondens/gaz 397 km; doğal gaz 17,099 km; kikit petrol gazı 570 km; ham petrol 8,521 km; petrol ürünleri 7,808 km(2006)

Demiryolları:

Toplam: 8,367 km

Standart çapı: 94 km 1.676-m çapında

Dar çapı: 8,273 km 1.435-m çapında (2006)

Geçitler:

Toplam: 179,388 km

Asfalt: 120,782 km

Asfaltlanmamış: 58,606 km

Deniz Ticareti Denizcilik:

Toplam: 131 gemi (1000 GRT veya üzerinde) 4.721.202 GRT /8.309.580 DWT

Liman ve Terminalleri: Assaluyeh, Bandar Abbas , Bandar -e-Eman Khomeyni

İRAN BASINI:

Gazeteler:

Tehran Times - Devlet. Günlük. İngilizce .

Iran Daily - İngilizce . Resmi haber ajansı IRNA yayını

Iran News - İngilizce . Günlük.

Aftab -e Yazd (Yazd Güneşi) - Günlük. Reformcu.

Kayhan (Evren ) - Günlük. Muhafazakar.

Resalat (Mesaj) - Muhafazakar. Günlük.

Etemaad (İtimat) - Günlük. Reformcu.

Jomhuri-ye-Eslami (İslam Cumhuriyeti ) - Muhafazakar. Günlük.

Shargh (Doğu) - Reformcu. Günlük.

Jaam-e Jam (Jam's Cup ) - Günlük, çok satan gazete. IRIB yayını.

Televizyon:

IRIB - Devlet yayını. Ulusal ve yerl yayınları var.

Press TV - IRIB'in İngilizce uydu yayını

Radyo:

IRIB - Devlet. 8 ulusal kanal yayınlıyor. Yerel ve dış servisleri de var.

Haber Ajansları :

Islamic Republic News Agency (IRNA ) - Devlet.

Iranian Students News Agency (ISNA )

Fars News Agency

Iranian Labour News Agency (ILNA)

Mehr News Agency

İLGİLİ BAĞLANTILAR:

İran "a Yönelik Üçüncü Yaptırım Kararı Üzerine Notlar

2007 İran Değerlendirmesi

ABD İstihbarat Raporu: Askeri Müdahale Seçeneği Masadan Kalktı mı?

"ABD 'nin İran Raporu ", Sedat LAÇİNER , USAK Stratejik Gündem, 6 Aralık 2007

İran ve ABD "nin Diyalog Denemeleri

Beklenen UAEA Raporu Yayınlandı

İran Nükleer Krizinde İplerin Gerilmesi ve Rusya "nın Tutumu

Putin "in İran Ziyareti

Ahmedinejad "ın New York Serüveni

İran – UAEA Mutabakatı ve Nükleer Krizde Umut Işığı

ABD , İran Devrim Muhafızları Ordusu "nu Hedef Alan Kararları Tartışyor

İran "a Karşı ABD "nin Güçlendirilmiş Tecrit Politikası

22 Temmuz Seçimlerinin İran "daki Yankısı

İsrail "in İran "a Askeri Harekât Düzenleme İhtimali

İran Uluslararası TV Kanalıyla Batı Medyasına Alternatif Olmayı Hedefliyor

İran Kamuoyu Nükleer Krizin Mevcut Durumundan Kimi Sorumlu Tutuyor?

Beklenen Görüşme Gerçekleşti: İran – ABD Görüşmeleri

İran "a Verilen Süre Yine Doldu Peki Ya Sonuç?

Türkiye "de Cumhurbaşkanlığı Seçimine İlişkin Tartışmaların İran Basınındaki Yansıması

İran Nükleer Krizinde Yeni Bir Diplomasi Evresi ve Türkiye "nin Rolü

Bir Krizin Ardından: İngiliz Askerleri ve İran

Nisan Ayında İran "a Askeri Müdahale Olacağına Dair İddialar

Ahmedinejad "ın Güvenlik Konseyi Toplantısına ‘Şahsen Katılma" Kararı Tepkiyle Karşılandı

UAEA "nın Son İran Raporu ve Beraberinde Gelen Tartışmalar

Farklı Raporların Ortak Kanaati: "İran "a Askeri Bir Müdahale Felaketle Sonuçlanır"

ABD "nin Nükleer Bir İran "a Karşı Bitmeyen Çözüm Arayışları

İran – Türkiye Arasındaki Doğalgaz Kesintisi Sorunu

BM Güvenlik Konseyi "nin İran "a Yönelik 1737 Sayılı Kararı

Erdoğan"ın İran Ziyareti

İran ve ABD için Diyalog Mümkün mü?

ABD Ulusal İstihbaratının Nükleer Silahlarla Mücadele Sürecindeki İhmalkârlığı

Mısır "ın Girişimi Nükleer Silahlanmanın Başlangıcına İşaret Mi?

Nükleer Kaosta Kuzey Kore ve İran "ın Konumları

İran "ın 5+1 Öneri Paketine Verdiği Yanıtın İçeriğine İlişkin İpuçları

İran Kamuoyunun Nükleer Program Konusundaki Görüşleri

Ahmedinejad "ın Merkel"e Yazdığı Mektup

Nükleer Programa Yönelik 5+1 Öneri Paketine İran "ın Beklenen Yanıtı

BM Güvenlik Konseyi "nin İran Nükleer Faaliyetlerinin Durdurulmasına İlişkin Kararı

Filistin -İsrail -Lübnan Ateş Çemberindeki Gelişmeler

Türkiye "nin Krizin En Kritik Döneminde İran Diplomasisine Ağırlık Vermesi

Şanghay İşbirliği Örgütü ve İran

İran - ABD Tangosu ve Nükleer Krizde Gelinen Son Nokta

İran "daki Karikatür Krizi ve Azerilerin Ayaklanması

ABD - İran Kıskacındaki Türkiye

Nükleer Geri Sayıma 1 Gün Kala İran "ın Tutumu

27 Yıllık Tabunun Sonu: İran ve ABD "nin Müzakere Serüveni

İran "ın Nükleer Ülkeler Kulübüne Katılmak İçin İlk Adımı

Son BM Güvenlik Konseyi Kararı"nın İran Nükleer Kriz Sürecindeki Yankıları

ABD "nin, İran "ın Etrafındaki Çemberi Daraltma Girişimleri

İran "ın Holokost Söylemlerine İçeriden Bakış

İRAN "DAKİ TÜRK YATIRIMLARI NEDEN BAŞARISIZLIKLA SONUÇLANDI?

Merlin Operasyonu: CIA Tarafından İran "a Nükleer Silah Yapımına İlişkin Belgelerin Aktarılması

İRAN "DAN SON İZLENİMLER

Ahmedinejad Hükümeti"nin İran "daki Bölgesel Kalkınmaya Yönelik Önemli Girişimi

CIA "nin Türkiye Temaslarının İran Medyasındaki Yansıması

Ahmedinejad "ın Kabinesi ve İlk İzlenimler

İran ve Yeni Cumhurbaşkanı Ahmedinejad

Türkiye – İran İlişkilerindeki Dönüm Noktaları ve Son Gelişmelerin Değerlendirilmesi

"İran Nasıl ve Kaça Bölünür", Sedat LAÇİNER , USAK Stratejik Gündem, 30 Mayıs 2005

"İran - Ermenistan Doğalgaz Hattı", Sedat LAÇİNER , USAK Stratejik Gündem

Not: Ülke profilleri düzenli olarak yenilenmektedir. Düzenli olarak ziyaretleriniz yeni bilgilere ulaşmanızı kolaylaştıracaktır. Profili yapılan ülkeler ile ilgili Türkçe en son haberlere http://www .usakgundem.com/ adresinden, İngilizce haber-yorum ve makalelere ise http://www .turkishweekly.net / adresinden ulaşabilirsiniz. Profillerdeki hataları info @usak .org .tr adresine bildiriniz. Bu sayfa USAK Ortadoğu ve Afrika Araştırmaları Merkezi (USAK -ODAM) uzmanları tarafından hazırlanmıştır. Tüm hakları saklıdır. 2008

İran konusunda daha detaylı rapor, bilgi, bilgilendirme vs için USAK Danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz. Detaylı ülke ve sektör raporları, ülke risk analizleri için USAK 'ı (Hasan Selim ÖZERTEM) arayınız.

Ders Notları