Her şey zamlandı bir asgari ücret aynı kaldı

HABER ANALİZ

Bülent Falakaoğlu

Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı doğrultusunda, yıl sonuna kadar geçerli olacak asgari ücrette, 1 Temmuz 'dan itibaren yüzde 5'lik düzenlenmeye gidilecek. 2007 Aralık ayı sonunda asgari ücretin 2008'in ilk altı ayında yüzde 4, ikinci altı ayında yüzde 5 artırılması kararlaştırılmıştı. Bu karar doğrultusunda 1 Temmuz'dan itibaren asgari ücrete yüzde 5 zam yapılacak. Böylece 435 YTL olan asgari ücret 457 YTL olacak. Bu rakamın üzerine asgari geçim indirimi eklenecek.

Oysa yüzde 5'lik artışın belirlendiği 2007 Aralık 'ından bu yana asgari ücretlinin yaşamında çok şey değişti. Asgari ücretlinin ağırlıklı harcama kalemlerindeki (gıda, kira vb.) enflasyona bakıldığında, oldukça yüksek bir rakam gözüküyor. Tencere pahalı kaynar olmuş durumda. Bulgur, pirinç, makarna, yufka, tereyağı, sıvı yağ (ayçiçek yağı, pamuk yağı) fiyatı geçen yıla göre almış başını gidiyor. Son bir yılda mercimek yüzde 108 artmış. Kuru fasulye yüzde 52, nohut 48, salça yüzde 33 artmış. Tüpgaz, gazyağı, mazot; dolmuş, minibüs seyahat fiyatları hepsi artmış... Hem de hedeflenen ve açıklanan enflasyonun çok çok üzerinde.

Zamların duracağı, enflasyonun azalacağı konusunda umutlu olabilir miyiz? Pek mümkün gözükmüyor. Üretici fiyatları yüksek çıktı. Önümüzdeki ay bu tüketici fiyatlarına yansıyacak. Temmuzda yapılacak ve yüzde 20'den az olmayacak elektrik zammı, iğneden ipliğe her şeyin fiyatına etki edecek. Üstelik temmuzdan itibaren elektrikteki fiyat artışları otomatiğe bağlanacak. İthal ham petrol ve doğal gazın fiyat yükselişinin hız kesmesi söz konusu değil. Petrolün varilinin 200 doları bulacağını ileri süren ekonomistlerin sayısı hiç de az değil. Bu durum, yeni elektrik zamlarının yanı sıra akaryakıt, dolayısıyla ulaştırma vb. hizmet üretimine hemen yansıyacak. Ayrıca kuraklık gıda fiyatlarını yukarı itmeye devam edecek.

Eylülden başlayarak mevsimsel olarak fiyatların arttığı bir gerçek. Bir diğer bilinen gerçek ise Ramazan ayıyla birlikte gıda fiyatlarının yükselmesi... Önümüzde Ramazan ayının olmasının yanı sıra okulların açılacak olması, kış hazırlıklarının başlaması gibi etkenler de dikkate alınmalıdır. Tüm bunlara bakıldığında, asgari ücretlinin enflasyonunun yüzde 20'inin altında olacağını söylemek zor.

Açlık sınırının çok altında

İş Yasası çerçevesinde çıkarılan Asgari Ücret Yönetmeliği asgari ücreti şöyle tanımlıyor: "İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı olarak ödenen ve işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yetecek ücret..."

Peki şu anki rakamlar işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılamaya yeter mi? Sorunun cevabını bulabilmek için Türk-İş'in her ay düzenli olarak yaptığı "açlık ve yoksulluk sınırı" çalışmasına bakalım. 4 kişilik ailenin gıda harcamalarının yanı sıra kira, ulaşım, giyim, eğitim, kültür gibi temel ihtiyaçları için harcaması gereken asgari tutarı gösteren rakama, yoksulluk sınırı deniyor. Türk-İş'in "Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması "na göre, bu ay (haziran) yoksulluk sınırı ise 2 bin 315 YTL . Asgari ücret, dört kişilik ailenin gıda için yapması gereken asgari harcama tutarını gösteren açlık sınırının bile çok altında. Türk-İş, 4 kişilik bir ailenin açlık sınırını 711 YTL olarak açıkladı.

Açlık ve yoksulluk sınırı tutarı ile asgari ücret arasındaki fark, asgari ücretlinin içinde bulunduğu geçim sıkıntısının boyutlarını ortaya koyuyor. Temmuzdan itibaren ele geçen asgari ücret günlük 15.2 YTL olacak. Bu rakamla, giyinmesi, kira ödemesi, elektrik-su-yakıt-ulaşım vb. zorunlu giderlerini karşılayabilmesi mümkün müdür? Bırakalım bunları, işçinin doğru dürüst beslenebilmesi dahi olası değildir. Bugünkü asgari ücretin düzeyi Başbakan tarafından çay-simit hesabıyla savunulmuştu. Ama şimdi simit 50 YKr 'den 750 YKr 'ye çıktı. Başbakan'ın hesabı şaştı. Simide yüzde 50 zam geldi. Ama asgari ücret için belirlenen yüzde 5'lik zam oranı değişmedi.

Elektriğe yüzde 21'lik 'otomatik' zam

Elektrikte 1 Temmuz'da uygulamaya girecek otomatik zam için baz oluşturacak tarifeler belirlendi.

Konutlarla ticarethanelerin kullandığı elektriğe yüzde 21, sanayi elektriğine de yüzde 22 oranında zam yapıldı. Böylece TEDAŞ 'ın teklif ettiği zam oranları 1 ila 2 puan arasında aşağı çekildi. Bu oranlar iletim, dağıtım, perakende satış, KDV , ÖTV eklendikten sonra nihai tüketicinin faturalarına yansıyacak.

Elektriğe en son Ocak ayı içinde yaklaşık yüzde 20 oranında zam yapılmıştı. 1 Temmuz 'da yapılacak zamlarla birlikte 2008 yılı içinde elektrikteki fiyat artışı yüzde 42 düzeylerine yükselecek. Tüm maliyetler yansıtıldığında elektriğe yapılacak zam oranının yüzde 31 olması gerektiği belirtiliyor. Uzmanlar, 1 Temmuz 'da bu oranın yaklaşık 10 puan altında zam yapılması nedeniyle bir sonraki otomatik fiyatlandırma dönemi olan Ekim ayında da yine bu oranlara yakın yeni bir zammın gündeme gelebileceğini belirtiyorlar.

Doğalgaza da zam gelecek

1 Temmuz 'da sadece elektrik değil, doğalgaz tarifesi de yeniden belirlenecek. BOTAŞ yönetim kurulu 30 Haziran'da yeni tarifesini EPDK 'ya sunacak. 1 Haziran 'da doğalgaza yüzde 7 ila 8 zam yapan BOTAŞ 'ın yine benzer oranlarda zam yapması bekleniyor. Başbakan Tayyip Erdoğan , doğalgazda son yıllarda yaşanan artışın kendilerini zorladığını, bu nedenle elektrikte otomatik fiyatlandırma mekanizmasına geçtiklerini söylemişti.

Rakamlar fazla söyleniyor

Asgari ücret, vergi iadesinin yerine uygulamaya konan asgari geçim indirimi dahil edilerek kamuoyuna deklare ediliyor. Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı doğrultusunda, yıl sonuna kadar geçerli olacak asgari ücrette 1 Temmuz'dan itibaren düzenlenmeye gidilecek. Buna göre, halen 16 yaşından büyük bekar bir işçi için asgari geçim indirimi dahil brüt 608.40, net 481.55 YTL olan asgari ücret, brüt 638.70, net 503.26 YTL 'ye yükselecek. Asgari ücrette yapılan net artış 21.71 YTL olacak. Halen 16 yaşından küçükler için brüt 515.40, net 414.92 YTL olan asgari ücret, 1 Temmuz 'dan itibaren brüt 540.60, net 432.97 YTL 'ye yükselecek. Böylelikle 16 yaşını doldurmuş işçilerin bir günlük normal çalışma karşılığı asgari ücretleri brüt 21.29, 16 yaşını doldurmamış işçilerin de 18.02 YTL olacak. Kapıcılar için brüt 608.40, net 517.14 YTL olarak uygulanan asgari ücret ise brüt 638.70, net 542.90 YTL 'ye ulaşacak.

Vergi iadesi yerine getirilen asgari geçim indiriminin eklenmesiyle elde edilen bu rakamın asgari ücret olarak tanımlanması ise gerçeği yansıtmıyor.