Aracı kurumlar birer birer kepenk indiriyor

Haber: Dinçer Gökçe

Küresel piyasalardaki dalgalanma ve borsalardaki  'iki ileri bir geri' hareketleri , İstanbul Borsası'nda hisse senedi alım satımına aracılık eden kurumlarda ciddi sıkıntılar yaşatıyor. Kar edemeyen aracı kurumlar çareyi kapılarına kilit vurmakta buluyor. Son dönemlerde 11 aracı kurum faaliyetlerini durdurdu.

Uluslararası piyasalarda son bir yıldan beri yaşanan dalgalanma Türkiye'de aracı kurumları vurdu.  İlk çeyrek ve ikinci çeyrek finansal sonuçlarına göre olumlu bir tablo koyan Bankalara kıyasla aracı kurumlar zor bir dönemden geçiyor. Kar edemeyen aracı kurumlar daha fazla zarar yazmamak için faaliyetini durduruyor. Özellikle 2004-2007 döneminde yabancıların milyon dolarlar verdiği aracı kurumlar şimdi kendiliğinden faaliyetini durduruyor, zira daha fazla zarar yazmamak, batmamak için.

Zarar eden sayısı kâr eden sayısını geçti

Aracı Kurumların Mart 2008 verileri adlı raporuna göre, ilk üç ayda sektörde zarar eden şirket sayısı kâr eden şirket sayısını geçti. Yılın ilk çeyreğine ait açıklanan veriler aracı kuruluşların toplam net kârının yüzde 68 azaldığını gösteriyor. Zarar eden kurum sayısı ise kâr edenleri geçmiş durumda. Kârsızlık veya zararların büyümesi sonucu 5 aracı kurum faaliyetini kendi isteği ile durdurma yoluna gitti. 6 aracı kurumun kapatılmasına ise Sermaye Piyasaları Kurulu karar vermiş.

Sektörde Mart sonu itibari ile faaliyet gösteren 98 aracı kurumun toplulaştırılmış faaliyet verilerinin ele alındığı raporda, aracı kurumların ilk üç ayda 193 milyar liralık hisse senedi işlemi gerçekleştirdiği bildirildi. Hisse senedi işlem hacminde yerli yatırımcıların payının ise aynı dönemde yüzde 78'den yüzde 72'ye gerilediği belirtildi. Raporda ayrıca 2004'ten itibaren 5 bin 900 çalışanın bulunduğu sektörde 2008 ilk çeyreği itibariyle çalışan sayısının 5 bin 767'ye düştüğü açıklanırken bu gerilemeye rağmen 2008 Mart sonu itibariyle aracı kurumlarda ortalama çalışan sayısının 59'da kaldığı bildirildi.

Faaliyetteki aracı kurum sayısı 93

Türkiye'de toplam 104 aracı kurum var. 104 aracı kurum arasında 11'i geçici olarak faaliyetini durdurdu. 93 aracı kurum faaliyette. Toplam 104 aracı kurumun 73'ü özel, 25'i yabancı, 4'ü kamu 2'si ise TMSF'ye ait. Yine bilindiği gibi Türkiye'de banka sayısı 48, aracı kurum sayısı 145, halka açık şirket sayısı 320. Bu alandaki tablo durumun çarpıklığını ve küresel kriz ortamında aracı kurumların neden zarar yazdıklarını ortaya koyar nitelikte.

10 büyük yabancıdan 8'i Türkiye'de

Dünyadaki ilk 10 kurumun 8'i Türkiye piyasasında direkt olarak faaliyet gösteriyor. Yabancı aracı kurumlar daha önceden Türkiye'deki faaliyetlerini yerli aracı kurumlar üzerinden yapıyorlardı.

2005-2007 döneminde yabancı kurumlar Türkiye'deki aracı kurumları satın aldı. Yabancı kurumlar  Türkiye piyasasında direkt bulundukları için işlemleri kendileri yapıyorlar. Yabancıların doğrudan piyasaya girmesiyle birlikte yerli kurumlar üzerinden gerçekleştirilen yurtdışı işlemler azalıyor. Bu durum ise işlem hacmimizi ve karlılığımızı olumsuz etkiliyor.

Para kazanamayan aracı kurum faaliyetini durdurururken piyasadaki işlemlerin büyük bölümünü yabancı kurumlar eliyle yapılıyor. Yine aracı kurumların komisyon gelirlerinde de büyük bir düşüş var. Önceleri binde 2'ler seviyesinde olan komisyon oranları şimdilerde on binde 2'ler seviyesinde olduğu belirtiliyor. Bazı aracı kurumlar sadece hisse senedi alım-satımı yapıyor. Yabancı aracı kurumların hisse senedi alım-satımı dışında birçok enstrümanı var. Sadece komisyon geliriyle para kazanamayan aracı kurumlar ya kendileri işlemlerini durduruyor yada daha büyük kurumlar tarafından satın alınıyorlar.

Yabancı aracı kurumlar yerliyi sıkıntıya soktu

Geçmiş yıllarda bankalara oluşan yoğun yabancı talebi, finans piyasalarının önemli ayaklarında aracı kurumlara da yönelmişti. Sektör 2005-2007 yılları arasında ciddi el değiştirmelere sahne oldu.Yabancıların aracı kurum alımları ağırlıklı olarak 2007'de gerçekleşti ve dünyada krizin sinyalinin alındığı yıldı. 2005'te 6 olan, yabancıların çoğunluğunu elinde bulundurduğu aracı kurum sayısı 2007'de  25'e çıktı. Bazı aracı kurumlar vizyon değişikliğine giderek ayakta kalmaya çalıştı, bazıları ise yabancı kurumların cazip tekliflerine 'Hayır' diyemedi. Gelinen noktada ise, yerli aracı kurumlar yabancılarla rekabet edemez hale geldi. Aracı kurumların bir kısmının yabancıya satılması, önemli bir bölümünün ise yabancı ortaklı olması yerli aracı kurumları çaresiz bıraktı.

Mali sektörde hali hazırda 154 aracı kurumdan 45'i banka iştiraki. Banka aracı kurumları gerek işlem hacmi gerekse müşteri sayısı açısından da sektörün önde gelen kurumları.

Amerikan Raymond James'in yüzde 73'üne sahip olduğu borsanın en büyük işlem hacmine sahip üçüncü aracısı RJ Türkiye, vergi borcu nedeniyle tasfiye ile karşı karşıya.. ABD'deki merkez de kaynak aktarmıyor.

Faaliyeti geçici durdurulan 11 aracı kurum:

1- Ada Menkul Değerler A.Ş.

2 -Akdeniz  Menkul Değerler A.Ş.

3 -Alfa Menkul Değerler A.Ş.

 4 -Altay  Menkul Değerler A.Ş.

 5 -Artı  Menkul Değerler A.Ş.

 6- BAB Menkul Değerler Ticareti A.Ş.

 7- Daruma  Menkul Değerler A.Ş.

 8- Değer  Menkul Değerler A.Ş.

 9- K  Menkul Değerler A.Ş.

10- Med  Menkul Değerler A.Ş.

 Raymond James Türkiye tasfiye bekliyor

Türkiye'de faaliyette olan yabancı aracı kurumları zorlayan durum ise, küresel ölçekte yaşanan finansal kriz. Merkez'de zor günler geçiren finans devleri Türkiye gibi ülkelerde bulunan iştiraklerine kaynak aktarmakta zorlanıyor. Dünyanın sayıyı finansa kurumlarından biri olan Raymond James'in Türkiye'deki şirketi tasfiye yüz yüze geldi.

Borsa işlemlerinin yüzde 4.72'sini gerçekleştiren Raymond James Türkiye'nin tasfiye ile yüz yüz. Ciddi bir Maliye soruşturması geçiren ve yaklaşık 33 milyon YTL vergi borç ve cezası çıkarıldığı iddia edilen RJ Türkiye için gerekli olan sermaye ihtiyacını gidermeyi şirketin ABD'deki merkezi kabul etmiyor. Bir süredir vergi ve cezaları nedeniyle ortak arayışlarını sürdüren RJ Türkiye son olarak İzmirli bir grupla da borçlar nedeniyle anlaşamayınca şirketin kapatılacağı konuşulmaya başlandı. Şirketin yüzde 73'üne sahip olan ABD'li Raymond James European Holding'in zaten zararda olan şirkete yeni sermaye koymayı reddettiği bildiriliyor.

Ekoyol